سازمان ملل متحد، بهرغم تلاشهای گسترده در عرصهی صلح و امنیت بینالملل با چالشهای ساختاری و عملیاتی متعددی روبرو بوده است که کارایی آن را در برخورد با برخی بحرانهای جهانی زیر سؤال برده و منتقدان را به طرح ادعای ناکارآمدی سوق داده است(Weiss & Thakur, ۲۰۱۰, pp. ۵۲–۵۷). در ادامه به برخی از عمدهترین دلایل این انتقادات و محدودیتها اشاره میشود(Weiss & Thakur, ۲۰۱۰, pp. ۲۸–۳۱):
- وابستگی به قدرتهای بزرگ و حق وتو: ساختار شورای امنیت و حق وتوی انحصاری پنج عضو دائم آن (ایالات متحده، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه) اغلب به مانعی برای اتخاذ اقدامات قاطع و بهموقع تبدیل میشود. این امر میتواند در مواقع بحرانی، این شورا را فلج کند (Glanville, ۲۰۱۴, pp. ۳–۸). برای نمونه، در مناقشات پیچیدهای مانند جنگ در اوکراین یا جنایات جنگی در فلسطین، تضاد منافع این قدرتها غالباً مانع از شکلگیری اجماع لازم برای اقدامات مؤثر شده است (Glanville, ۲۰۱۴, pp. ۱۹۰–۱۹۵).
- کمبود منابع و اراده سیاسی: سازمان ملل برای اجرای تصمیمات و قطعنامههای خود، به شدت به همکاری داوطلبانه، منابع و اراده سیاسی کشورهای عضو، به ویژه قدرتهای بزرگ و بازیگران منطقهای، وابسته است. فقدان این اراده سیاسی اغلب به بیعملی یا ضعف در عمل منجر میشود (Sharp, ۲۰۱۸, pp. ۱۵–۱۹). بحران انسانی در یمن نمونهای بارز از این چالش است، جایی که اختلافات و رقابتهای بینالمللی و منطقهای، اقدام جمعی قاطع برای توقف جنگ یا رساندن کمکهای بشردوستانه را با مشکل مواجه ساخته است (Sharp, ۲۰۱۸, pp. ۱۰۲–۱۰۸).
- ساختار بوروکراتیک و کندی در تصمیمگیری: فرآیندهای اداری پیچیده و چندلایه در سازمان ملل، همراه با نیاز به مذاکره و ایجاد اجماع میان ۱۹۳ کشور عضو، میتواند باعث تأخیرهای خطرناک در واکنش به بحرانهای فوری شود (Barnett, ۲۰۰۲, pp. ۱۴۰–۱۴۶). این کندی در تصمیمگیری و اقدام، بهطور تلخکنندهای در فجایعی مانند نسلکشی رواندا در سال ۱۹۹۴ و کشتار سربرنیتسا در سال ۱۹۹۵ مشهود بود، که در آنها جامعه بینالمللی نتوانست پاسخ سریع و مؤثری ارائه دهد (Barnett, ۲۰۰۲, pp. ۷–۱۲).
- محدودیت در اجرای قطعنامهها: سازمان ملل فاقد یک نیروی نظامی دائمی و مستقل است و برای اجرای عملیاتی تصمیمات خود (تحت فصل هفتم منشور) به تشکیل ائتلافهایی متشکل از نیروهای داوطلب کشورهای عضو متکی است. این وابستگی، شکاف میان تصویب قطعنامهها و اجرای عملی آنها را عمیقتر میکند (Falk, ۲۰۱۷, pp. ۹۶–۱۰۳). تصویب قطعنامههای متعدد شورای امنیت یا مجمع عمومی که اجرای کامل نیافتهاند (از جمله برخی مربوط به مناقشه فلسطین و اسرائیل)، نمونهای از این چالش است (Falk, ۲۰۱۷, pp. ۲۴–۲۹).
- چالشهای مالی و وابستگی به کمکها: سازمان ملل با چالش مالی مزمن ناشی از پرداختهای معوقه یا مشروط حق عضویت بسیاری از کشورها، به ویژه برخی از بزرگترین کمککنندگان، روبرو است. این وضعیت، برنامهها و مأموریتهای حیاتی آن را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد (Rivlin, ۱۹۹۶, pp. ۱۰–۱۵). برای مثال، تهدید یا اقدام ایالات متحده به کاهش یا تعلیق پرداختهای خود در دورههای مختلف، فشار مالی قابل توجهی بر سازمان وارد کرده و استقلال عملیاتی آن را تضعیف نموده است (Rivlin, ۱۹۹۶, pp. ۶۷–۷۲).
دعوت به تأمل و ارزیابی نقادانه
خواننده و پژوهشگر گرامی؛ غایت بنیادین این نگاشته، گشودن افقی برای گفتوگوی عقلانی و نقد روشمند است. بیتردید تداوم و پالایش این اندیشه، در گرو ارزیابی موشکافانه، سنجش استدلالها و بازخورد فکری شماست. خواهشمند است نقد، پرسش یا نظر تحلیلی خود را در بخش دیدگاههای زیر مرقوم فرمایید.
