بخش عمدهای از نهادهای اقتصادی مانند بازار آزاد، بانک، بورس و بسیاری از نهادهای سیاسی نظیر مجلس، احزاب سیاسی، ریاستجمهوری و دولت مدرن، پیش از ورود به ایران، بر مبنای نظریههایی پدید آمدند که از دل فلسفه و علوم اجتماعی غربی برآمدهاند؛ نظریههایی ریشهدار در عقلانیت ابزاری، سکولاریسم و نگاه منفعتطلبانه به انسان(Taylor, ۲۰۰۷, p. ۱-۳; بروجردی، ۱۹۹۶، ص. ۲۵-۳۰).
به لحاظ تاریخی، این نهادها عمدتاً در قرنهای ۱۸ و ۱۹ در اروپای غربی شکل گرفتند. موفقیت چشمگیر آنها در تحقق اهدافی چون رفاه و تولید ثروت، از آن رو بود که این نهادها در جایگاه رقیب و جانشین نظام ایستا و واپسگرای فئودالیسم ظهور کردند، نه در برابر یک الگوی پیشرو مبتنی بر وحی (کاتوزیان، ۱۳۹۳، ص. ۴۵-۵۰). بنابراین، کارآمدی آنها در آن بستر تاریخی و فرهنگی خاص قابل درک است.
اکنون ما با این پرسش روبرو هستیم که: کارکرد این نهادها در ارتباط با ارزشهای اسلامی که هدف اصلی جمهوری اسلامی پیاده کردن آنها است چگونه است؟
برای یافتن پاسخ ما نهادهای غربی را بر اساس نظریهها و ارزشهای بنیادی آنها در سه حوزۀ کلیدی کشور بررسی میکنیم تا دریابیم آیا این نهادها در بنیاد فلسفی خود (نه عملکرد مجریان آن) با ارزشهای اسلامی سازگاری دارند؟
دعوت به تأمل و ارزیابی نقادانه
خواننده و پژوهشگر گرامی؛ غایت بنیادین این نگاشته، گشودن افقی برای گفتوگوی عقلانی و نقد روشمند است. بیتردید تداوم و پالایش این اندیشه، در گرو ارزیابی موشکافانه، سنجش استدلالها و بازخورد فکری شماست. خواهشمند است نقد، پرسش یا نظر تحلیلی خود را در بخش دیدگاههای زیر مرقوم فرمایید.
