بنیان نظری این منظومهٔ پژوهشی بر تناظر میان «ساختار ادراک انسانی» و «دستگاه معرفتشناسی جامع» استوار است. ادراک انسان پدیدهای تکساحتی نیست، بلکه از سه گام بنیادین و درهمتنیده تشکیل شده است:
۱. شناسایی واقعیت عینی (ساحت علم): مواجهه با دادههای خام حسی و پدیدارهای تجربی از مسیر پردازش پایینبهبالا، که زمینهٔ تجربی و آزمونپذیر معرفت را میسازد.
۲. تحلیل عقلی و منطقی (ساحت فلسفه): عبور از خطاهای ادراکی و صورتبندی انتزاعی از طریق پردازش بالابهپایین، که مفاهیم کلی، قواعد عقلی و چارچوبهای معنابخش را فراهم میآورد.
۳. ترکیب و هدایت کلینگر (ساحت شهود): دستیابی به فهمی فراتر از اجزا که قادر است از دل آشفتگی و انبوهِ دادههای پراکنده، جهتی روشن و بینشی کلنگر برای کنش و رهبری خلق کند.
بر این مبنا، انزوای تاریخی میان «حکمت اسلامی» (مفاهیم انتزاعی غایتمند) و «علم تجربی مدرن» (دادههای ابزاری عینی)، موجب گسستی معرفتی و تمدنی شده است؛ وضعیتی که کانت آن را در قالب تقابل «مفاهیمِ تهی» و «شهودهایِ نابینا» توصیف میکند.
چارچوب روششناختی این پژوهشها، طراحی یک «دیالکتیک ادراکی» میان این پایههاست. در این الگو، بهجای فروکاستن فلسفه به علم یا اسیر ماندن در جزماندیشی انتزاعی، از روش «تناظریابی کارکردی» بهره گرفته میشود؛ بدین معنا که همریختی ساختاری میان مفاهیم پایهای حکمت (نظیر حرکت جوهری) و یافتههای تجربی و فیزیک معاصر (نظیر نوسانات بنیادین میدانهای کوانتومی) کشف میشود تا ضمن حفظ تمایز سطوح وجودی، پلی معرفتشناختی میان زبان عینی علم، عمق عقلانی فلسفه و بصیرت شهودی برقرار گردد.
